لزوم اقدام برای نجات اثربخشی آنتیبیوتیکها؛ مقاومت میکروبی در کمین دستاوردهای پزشکی
مقاومت میکروبی یکی از مهمترین چالشهای سلامت در قرن حاضر است که میتواند علاوه بر دشوار کردن درمان عفونتها، دستاوردهای پزشکی نوین را نیز با خطر مواجه کند. دکتر فرشید رضایی، با تأکید بر اینکه مقاومت میکروبی صرفاً یک مسئله درمانی نیست، آن را تهدیدی برای امنیت سلامت و آینده پزشکی جهان دانست؛ تهدیدی که میتواند جراحیهای پیچیده، پیوند اعضا، درمان سرطان و مراقبت از نوزادان نارس را تحت تأثیر قرار دهد.
مقاومت میکروبی و ضرورت توجه جهانی به این تهدید
به گزارش سلامت نیوز به نقل از ایسنا، رضایی با اشاره به هفته جهانی آگاهیبخشی درباره مقاومت ضدمیکروبی که از ۱۸ تا ۲۴ نوامبر برگزار میشود، این مناسبت را فرصتی برای جلب توجه جامعه و سیاستگذاران به پیامدهای مقاومت میکروبی عنوان کرد.
شعار امسال این هفته، «سلامت واحد، اقدام واحد؛ همین امروز برای پیشگیری از مقاومت ضدمیکروبی اقدام کنیم» است. این شعار بر لزوم همکاری هماهنگ میان تمام بخشهای مرتبط برای پیشگیری و مقابله با گسترش عوامل مقاوم تأکید دارد.
سلامت واحد چیست و چگونه به کنترل مقاومت میکروبی کمک میکند؟
این متخصص بیماریهای عفونی برای توضیح اهمیت رویکرد سلامت واحد (One Health)، به سه تحول علمی، امنیتی و حکمرانی اشاره کرد.
از منظر علمی، ریشههای این مفهوم به قرن نوزدهم بازمیگردد؛ زمانی که دانشمندانی مانند رودولف ویرشو بر ارتباط میان سلامت انسان و حیوان تأکید داشتند. این دیدگاه در قرن بیستم، با پیشرفت پزشکی، میکروبشناسی و دامپزشکی توسعه یافت و مشخص شد سلامت انسان، حیوانات و محیط زیست ارتباطی جداییناپذیر با یکدیگر دارند.
از منظر امنیتی، این رویکرد طی دو دهه اخیر اهمیت بیشتری پیدا کرده است. شیوع بیماریهایی مانند ابولا و کووید-۱۹ نشان داد که یک عامل بیماریزا در حیات وحش یا جمعیت حیوانات، در صورت فراهم بودن شرایط انتقال به انسان، میتواند به بحرانی فرامرزی تبدیل شود. همچنین سلامت دام و طیور و ایمنی زنجیره غذایی بر امنیت غذایی، تجارت و صادرات کشورها اثر مستقیم دارند.
رضایی در توضیح بُعد سوم، یعنی تحول حکمرانی، به ضرورت مشخص شدن مسئولیت دستگاهها و سازوکار پاسخگویی اشاره کرد. به گفته وی، همکاری بینبخشی به معنای مبهم شدن مسئولیتها نیست؛ بلکه سلامت باید هدف مشترکی باشد که در کنار آن، وظایف تخصصی هر دستگاه بهصورت تفکیکشده و قابل ارزیابی تعریف شود.
سه عرصه اصلی برای کنترل مقاومت میکروبی
رضایی سه حوزه اصلی کنترل عفونت را برشمرد که باید بهصورت همزمان مورد توجه قرار گیرند: کنترل عفونت در جامعه، کنترل عفونت در مراکز تشخیصی و درمانی انسان و کنترل عفونت در دامپروری و جمعیت حیوانات.
پیشگیری از عفونت در جامعه
معاون مرکز مدیریت پیوند و درمان بیماریهای وزارت بهداشت، آموزش عمومی، واکسیناسیون، رعایت بهداشت آب و غذا، بهداشت فردی، مدیریت صحیح فاضلاب و پسماند و شناسایی و کنترل بهموقع بیماریهای واگیر را از اقدامات مهم در سطح جامعه دانست. به گفته وی، جلوگیری از ابتلا و انتقال عفونت، اساساً نیاز به مصرف داروهای ضدمیکروبی را کاهش میدهد.
پیشگیری و کنترل عفونت در بیمارستانها
در مراکز درمانی، رعایت بهداشت دست، جداسازی مناسب بیماران، مراقبت از تجهیزات و وسایل تهاجمی، پایش عفونتهای بیمارستانی، تقویت آزمایشگاههای تشخیصی و اجرای برنامههای مدیریت مصرف آنتیبیوتیک ضروری است.
رضایی تأکید کرد که بیمارستان نباید صرفاً محل درمان عفونت باشد، بلکه باید یکی از مهمترین کانونهای پیشگیری از انتقال میکروبهای مقاوم نیز محسوب شود.
مدیریت مصرف دارو در دام و طیور
در حوزه دامپروری نیز مصرف منطقی داروهای ضدمیکروبی، ارتقای بهداشت و امنیت زیستی واحدهای پرورش، واکسیناسیون، پایش عوامل مقاوم و مدیریت مناسب فضولات و پسابهای دامی از اقدامات ضروری برای مهار مقاومت میکروبی به شمار میروند.
ضرورت برنامه عملیاتی و پاسخگویی برای مقابله با عوامل مقاوم
رضایی تأکید کرد که رویکرد سلامت واحد نباید صرفاً به شعارها و برگزاری جلسات مشترک محدود شود. برای مقابله مؤثر با هر عامل بیماریزای مقاوم که اهمیت ملی دارد، باید برنامه عملیاتی مشخصی تدوین شود؛ برنامهای که اولویتها، متولیان، شرح وظایف دستگاهها، شاخصهای عملکرد، اهداف کمی و سازوکار پاسخگویی را روشن کند.
وی با اشاره به باکتریهای مقاوم به کارباپنم، استافیلوکوک مقاوم به متیسیلین و سل مقاوم به دارو، توضیح داد که مقابله با هر یک از این عوامل به برنامههای متناسب با ویژگیهای عامل بیماریزا، مسیر انتقال و گروههای در معرض خطر نیاز دارد.
معاون مرکز مدیریت پیوند و درمان بیماریهای وزارت بهداشت حفاظت از اثربخشی داروهای ضدمیکروبی را مسئولیتی مشترک دانست، اما تأکید کرد که مسئولیت مشترک نباید به مسئولیت نامشخص تبدیل شود. موفقیت اقدامات باید با کاهش عفونتهای قابل پیشگیری، محدود شدن انتقال عوامل مقاوم، دسترسی به درمان مؤثر و پاسخگویی قابل اندازهگیری دستگاههای مسئول ارزیابی شود؛ نه صرفاً تعداد همایشها و تفاهمنامهها.
نکات کلیدی برای حفاظت از اثربخشی آنتیبیوتیکها
آنتیبیوتیکها سرمایه درمانی نسل امروز و فردا هستند و حفاظت از اثربخشی آنها به اقدامات پیشگیرانه در جامعه، بیمارستانها، دامداریها و محیط زیست وابسته است. بر اساس تأکید رضایی، کاهش ابتلا به عفونت، کنترل انتقال عوامل مقاوم، مدیریت صحیح مصرف داروهای ضدمیکروبی و اجرای برنامههای عملیاتی قابل ارزیابی، از محورهای مهم مقابله با این تهدید محسوب میشوند.
این اقدامات باید با مشارکت بخشهای مختلف و تعیین مسئولیتهای روشن دنبال شوند تا حفاظت از اثربخشی داروهای ضدمیکروبی به اقدام عملی و قابل سنجش تبدیل شود.
منبع: سلامت نیوز
این مطلب با حفظ دادهها و انتسابهای منبع، توسط تحریریه هیثا بازنویسی و ویرایش شده است.
