مصرف آنتیبیوتیک در ایران به مرز هشدار رسید؛ افزایش مقاومت میکروبی و تهدید جان بیماران
مصرف آنتیبیوتیک در ایران به یکی از نگرانیهای جدی نظام سلامت تبدیل شده است. تجویز داروهای قوی برای بیماریهای ساده، مصرف خودسرانه داروهای باقیمانده در منازل و استفاده از آنتیبیوتیکها در پرورش دام و طیور، از جمله عواملی هستند که به افزایش مقاومت میکروبی دامن زدهاند. متخصصان هشدار میدهند ادامه این روند میتواند اثربخشی داروهای مهم را کاهش دهد و درمان برخی عفونتها را با دشواری جدی مواجه کند.
به گزارش سلامت نیوز به نقل از همشهری، کارشناسان معتقدند اگر برای کنترل مصرف آنتیبیوتیکها اقدام مؤثری انجام نشود، در آینده ممکن است حتی داروهای مؤثر برای مقابله با بعضی عفونتها در دسترس نباشند. در چنین شرایطی، بیماران ممکن است ناچار شوند برای تهیه داروهای گرانقیمت چندصد میلیونی هزینه کنند؛ آن هم در شرایطی که اثربخشی این داروها لزوماً مشخص نیست و خطر از دست رفتن جان بیمار همچنان وجود دارد.
مصرف آنتیبیوتیک در ایران و دلایل افزایش مقاومت میکروبی
سیدرضا رئیسکرمی، رئیس دانشگاه علوم پزشکی تهران، یکی از عوامل مهم تجویز غیرضروری آنتیبیوتیکها را درخواست بیماران عنوان میکند. به گفته او، در برخی موارد به جای انتخاب داروهای ساده و متناسب با نوع بیماری، آنتیبیوتیکهای قوی تجویز میشوند. این رویکرد باعث میشود اثربخشی داروهای مهم زودتر از بین برود و امکان درمان عفونتهای بعدی با داروهای موجود کاهش پیدا کند.
رئیسکرمی تأکید میکند حتی دارویی مانند آموکسیسیلین نیز ممکن است در اثر مصرف نابجا، کارایی لازم را از دست بدهد. این موضوع اهمیت تجویز اصولی و پرهیز از مصرف غیرضروری آنتیبیوتیکها را نشان میدهد.
یکی از اشتباهات رایج در مصرف این داروها، استفاده از آنتیبیوتیک برای بیماریهای ویروسی است. به گفته رئیس دانشگاه علوم پزشکی تهران، آنتیبیوتیکها هیچ اثری بر بیماریهای ویروسی مانند سرماخوردگی ندارند؛ با این حال، همچنان برای درمان چنین بیماریهایی تجویز میشوند.
او سه منبع اصلی انتقال آنتیبیوتیک به بدن را داروهای مصرفی، دام و طیور معرفی میکند. در برخی موارد از آنتیبیوتیکها در فرایند پرورش مرغ و دام استفاده میشود و به این ترتیب، مواجهه افراد با این داروها تنها به مصرف مستقیم دارو محدود نمیماند و مواد غذایی نیز میتوانند در این مسئله نقش داشته باشند.
جایگاه ایران در مصرف بالای آنتیبیوتیک در جهان
براساس گزارشهای سازمان جهانی بهداشت، ایران و اوگاندا در گروه کشورهای دارای مصرف بالای آنتیبیوتیک قرار دارند و تانزانیا نیز در حال اضافه شدن به این فهرست است. این وضعیت از نگاه متخصصان نگرانکننده است؛ زیرا مقاومت آنتیبیوتیکی به شکل فزایندهای در حال گسترش است.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی تهران معتقد است برای کنترل این وضعیت باید مصرف آنتیبیوتیکها تحت نظارت یک متولی مشخص قرار بگیرد و تجویز و استفاده از آنها مطابق پروتکلها و دستورالعملهای تعیینشده انجام شود.
او همچنین بر ضرورت محدود کردن دسترسی آسان به داروهای بیمارستانی تأکید میکند و معتقد است این داروها نباید بهراحتی در داروخانهها عرضه شوند. از سوی دیگر، پزشکان باید از ابتدای فعالیت حرفهای خود با اصول صحیح آنتیبیوتیکتراپی آشنا شوند و آموزشهای لازم را دریافت کنند.
ضرورت جمعآوری آنتیبیوتیکهای باقیمانده در منازل
محمدرضا پورمند، متخصص میکروبیولوژی، نگهداری آنتیبیوتیکها در خانهها را یکی از عوامل زمینهساز مصرف خودسرانه میداند. وجود داروهای باقیمانده از درمانهای قبلی در دسترس اعضای خانواده، امکان استفاده بدون تجویز و نظارت پزشک را افزایش میدهد.
پورمند پیشنهاد میکند یک جهاد ملی برای جمعآوری داروهای آنتیبیوتیکی باقیمانده در منازل شکل بگیرد. از نظر او، حذف این داروها از دسترس عمومی میتواند یکی از اقدامات ضروری برای کاهش مصرف غیرمنطقی باشد.
این متخصص میکروبیولوژی همچنین بر لزوم تشکیل کمیتههای نظارتی در بیمارستانها تأکید میکند. به گفته او، باید مشخص باشد کدام آنتیبیوتیکها در بخشهای مختلف بیمارستانی نباید مصرف شوند و نظارت مشخصی بر انتخاب و تجویز این داروها وجود داشته باشد.
مقاومت میکروبی؛ تهدید مستقیم جان بیماران
محمدرضا صالحی، رئیس مرکز تحقیقات مقاومتهای دارویی دانشگاه علوم پزشکی تهران، نسبت به پیامدهای بالینی مقاومت میکروبی هشدار میدهد. به گفته او، بیماران به دلیل ابتلا به عفونتهای مقاوم جان خود را از دست میدهند و نباید این مسئله را کماهمیت تلقی کرد.
صالحی توضیح میدهد در بیمارستانها بیمارانی مشاهده میشوند که بیماری زمینهای عامل اصلی مرگ آنها نیست، بلکه عفونتهای مقاوم ریوی و ادراری جانشان را میگیرد. او وضعیت موجود را قرار گرفتن در میانه یک سونامی مقاومت میکروبی توصیف میکند.
به گفته رئیس مرکز تحقیقات مقاومتهای دارویی دانشگاه علوم پزشکی تهران، سالمندان بیشتر در معرض ابتلا و مرگ ناشی از این عفونتها قرار دارند. بنابراین، گسترش مقاومت میکروبی تنها به کاهش اثربخشی داروها محدود نمیشود و میتواند گروههای آسیبپذیر جامعه را نیز با خطر بیشتری مواجه کند.
پیامدهای اقتصادی این بحران نیز قابل توجه است. هزینه مقاومت میکروبی صرفاً به قیمت خرید دارو محدود نمیشود؛ طولانی شدن دوره درمان، بروز عوارض ناشی از عفونت و نیاز به جراحیهای مجدد، هزینههای سنگینی به بیماران و نظام سلامت تحمیل میکند.
صالحی به هزینه برخی داروهای خارجی آنتیبیوتیک برای بیمارانی که با مقاومت میکروبی مواجه شدهاند اشاره میکند که به ۲۰۰ میلیون تومان میرسد. این رقم نشان میدهد در صورت گسترش عفونتهای مقاوم، فشار مالی درمان نیز میتواند به یکی از مشکلات جدی بیماران تبدیل شود.
نکات کلیدی درباره مصرف بیرویه آنتیبیوتیکها
- درخواست بیماران برای دریافت آنتیبیوتیک، یکی از عوامل تجویز غیرضروری این داروهاست.
- آنتیبیوتیکها برای بیماریهای ویروسی مانند سرماخوردگی اثربخشی ندارند.
- آموکسیسیلین نیز در صورت مصرف نابجا ممکن است کارایی لازم را از دست بدهد.
- داروهای مصرفی، دام و طیور از سه منبع اصلی مواجهه بدن با آنتیبیوتیکها هستند.
- براساس گزارش سازمان جهانی بهداشت، ایران و اوگاندا در گروه کشورهای با مصرف بالای آنتیبیوتیک قرار دارند.
- جمعآوری آنتیبیوتیکهای باقیمانده در منازل و نظارت بیمارستانی از راهکارهای مطرحشده برای کنترل مصرف هستند.
- عفونتهای مقاوم ریوی و ادراری میتوانند جان بیماران، بهویژه سالمندان، را تهدید کنند.
- هزینه برخی داروهای خارجی آنتیبیوتیک برای بیماران دچار مقاومت میکروبی به ۲۰۰ میلیون تومان میرسد.
مجموع هشدارهای متخصصان نشان میدهد کنترل مصرف آنتیبیوتیکها به مجموعهای از اقدامات هماهنگ نیاز دارد. اصلاح الگوی تجویز پزشکان، کاهش مصرف خودسرانه، نظارت بر توزیع داروهای بیمارستانی، جمعآوری داروهای باقیمانده در خانهها و کنترل مصرف آنتیبیوتیک در دام و طیور، از محورهای مهم مقابله با این بحران هستند. ادامه مصرف غیرمنطقی این داروها میتواند گزینههای درمانی موجود را محدودتر کند و هزینه و خطر درمان عفونتها را افزایش دهد.
منبع: سلامت نیوز
این مطلب با حفظ دادهها و انتسابهای منبع، توسط تحریریه هیثا بازنویسی و ویرایش شده است.
