واکسن‌های جدید ابولا؛ آغاز ارزیابی بالینی واکسن‌های اختصاصی تا سال ۲۰۲۷

واکسن‌های جدید ابولا قرار است در دو کارآزمایی بالینی مورد ارزیابی قرار بگیرند؛ اقدامی که سازمان جهانی بهداشت با آن موافقت کرده و هدف آن مقابله با سویه بوندیبوگیو ویروس ابولا است. این سویه در جریان شیوع گسترده بیماری در جمهوری دموکراتیک کنگو، بیش از ۵۳۰۰ قربانی گرفته و میزان مرگ‌ومیر ناشی از آن حدود ۵۰ درصد برآورد شده است. توسعه واکسن‌های اختصاصی برای این سویه در شرایطی اهمیت پیدا کرده که نهادهای بهداشت عمومی تاکنون برای کنترل و مهار آن با دشواری‌های قابل‌توجهی روبه‌رو بوده‌اند.

به گزارش سلامت نیوز به نقل از الجزیره، گروه‌های کارشناسی سازمان جهانی بهداشت روز دوشنبه توصیه کردند دو مطالعه بالینی برای بررسی اثربخشی واکسن‌های تازه آغاز شود. این واکسن‌ها به‌طور اختصاصی برای مقابله با سویه بوندیبوگیو طراحی شده‌اند؛ سویه‌ای که از ماه مه تاکنون بیش از ۵۳۰۰ نفر را عمدتاً در جمهوری دموکراتیک کنگو به کام مرگ کشانده است. موافقت با انجام این مطالعات، بخشی از تلاش‌های بین‌المللی برای یافتن راهکارهای مؤثرتر در مقابله با گسترش بیماری محسوب می‌شود.

کارآزمایی بالینی واکسن‌های جدید ابولا برای مقابله با سویه بوندیبوگیو

یکی از مهم‌ترین چالش‌های مقابله با سویه بوندیبوگیو، نبود واکسن و درمان اختصاصی تأییدشده برای آن است. برخلاف برخی سویه‌های دیگر ویروس ابولا، ابزارهای اختصاصی تأییدشده‌ای برای پیشگیری و درمان این نوع بیماری در دسترس نیست. همین مسئله باعث شده است کنترل شیوع بیماری با مشکلات بیشتری همراه باشد و توسعه واکسن‌هایی که مستقیماً این سویه را هدف قرار می‌دهند، اهمیت بیشتری پیدا کند.

بر اساس اعلام سازمان جهانی بهداشت، دو کارآزمایی بالینی جدید با هدف بررسی واکسن‌هایی انجام خواهند شد که مشخصاً برای مقابله با ویروس بوندیبوگیو توسعه یافته‌اند. انتظار می‌رود نتایج این مطالعات در اوایل سال ۲۰۲۷ منتشر شود. انتشار نتایج می‌تواند اطلاعات لازم برای ارزیابی عملکرد این واکسن‌ها را در اختیار نهادهای مسئول قرار دهد.

تدروس آدهانوم گبریسوس، مدیرکل سازمان جهانی بهداشت، همچنین اعلام کرده است که ماه گذشته یک کارآزمایی بالینی دیگر با استفاده از واکسن «اروبو» (Ervebo) آغاز شده است. این واکسن پیش‌تر برای مقابله با سویه زئیر ویروس ابولا تأیید شده، اما به‌طور اختصاصی برای سویه بوندیبوگیو طراحی نشده است. بنابراین، مطالعات جدید بر واکسن‌هایی متمرکز هستند که با هدف مقابله مستقیم با سویه عامل شیوع فعلی توسعه یافته‌اند.

مسئولیت هدایت این کارآزمایی‌ها بر عهده مؤسسه ملی تحقیقات زیست‌پزشکی جمهوری دموکراتیک کنگو قرار دارد. سازمان جهانی بهداشت و چندین نهاد همکار نیز از اجرای این مطالعات پشتیبانی می‌کنند. توسعه واکسن‌های مورد بررسی با همکاری دانشگاه آکسفورد، مؤسسه سرم هند و شرکت مدرنا انجام شده است.

آمار شیوع ابولا و گسترش بیماری در کشورهای آفریقایی

ابعاد شیوع فعلی ویروس بوندیبوگیو نشان می‌دهد که مقابله با این بیماری به یکی از چالش‌های مهم بهداشت عمومی در منطقه تبدیل شده است. بر اساس اطلاعات اعلام‌شده از سوی مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آفریقا، تاکنون ۱۰ هزار و ۴۴۴ مورد ابتلا به این ویروس تأیید شده است. این آمار، شیوع کنونی را به سریع‌ترین گسترش ابولا در تاریخ جمهوری دموکراتیک کنگو تبدیل کرده است.

اگرچه بخش عمده موارد گزارش‌شده به جمهوری دموکراتیک کنگو مربوط می‌شود، بیماری در کشورهای دیگری نیز مشاهده شده است. در کنیا ۹ مورد ابتلا به ویروس بوندیبوگیو، از جمله دو مورد مرگ، گزارش شده است. سازمان جهانی بهداشت نیز ابتلای یک نفر در نیجریه را تأیید کرده است. ثبت موارد ابتلا در این کشورها، ضرورت توجه به احتمال انتقال بیماری از مرزها و آمادگی نظام‌های بهداشتی کشورهای منطقه را افزایش داده است.

سازمان جهانی بهداشت اعلام کرده است که برای آماده‌سازی کشورهای همسایه جمهوری دموکراتیک کنگو در برابر احتمال انتقال فرامرزی بیماری، از آن‌ها حمایت می‌کند. این اقدامات با هدف افزایش آمادگی و کمک به مقابله با موارد احتمالی ابتلا در کشورهای اطراف انجام می‌شوند.

تأکید سازمان جهانی بهداشت بر اقدامات فوری برای مهار ابولا

تدروس آدهانوم گبریسوس با اشاره به اهمیت واکسن‌ها در کنترل بیماری تأکید کرده است که توسعه واکسن به‌تنهایی برای مهار شیوع کافی نیست. به گفته او، واکسن‌ها ابزارهای قدرتمندی برای مقابله با بیماری هستند، اما نباید جایگزین اقداماتی شوند که می‌توانند همین امروز جان انسان‌ها را نجات دهند.

مدیرکل سازمان جهانی بهداشت مجموعه‌ای از اقدامات فوری را برای کنترل بیماری ضروری دانسته است. ارائه زودهنگام خدمات درمانی به بیماران، شناسایی و ردیابی افرادی که با مبتلایان تماس داشته‌اند، قرنطینه بیماران، دفن ایمن و محترمانه جان‌باختگان و جلب اعتماد جوامع محلی از جمله اقداماتی هستند که همچنان باید در اولویت قرار داشته باشند.

تأکید بر اعتماد جوامع محلی نیز بخشی از رویکرد مورد اشاره سازمان جهانی بهداشت است. همکاری مردم با اقدامات بهداشتی و کنترل بیماری، در کنار ارائه خدمات درمانی و اجرای برنامه‌های ردیابی تماس‌ها، از محورهای ضروری برای مقابله با گسترش ویروس به شمار می‌روند.

هشدار درباره محدودیت‌های مسافرتی و انتقال بیمار مبتلا به بریتانیا

مدیرکل سازمان جهانی بهداشت از کشورهایی که در واکنش به شیوع ابولا محدودیت‌های مسافرتی علیه کشورهای درگیر وضع کرده‌اند، خواسته است این محدودیت‌ها را لغو کنند. او هشدار داده است که چنین تصمیم‌هایی ممکن است انگیزه کشورها برای گزارش‌دهی شفاف درباره موارد ابتلا را کاهش دهد و در نهایت به تلاش‌های بین‌المللی برای کنترل بیماری آسیب برساند.

تدروس در توضیح پیامدهای این محدودیت‌ها گفته است: «این محدودیت‌ها کشورهایی را که مسئولانه عمل می‌کنند مجازات می‌کند، انگیزه شفافیت را از بین می‌برد و به روند مقابله با بیماری آسیب می‌زند.» این اظهارات در شرایطی مطرح شده که سازمان جهانی بهداشت بر ضرورت همکاری کشورها و تبادل شفاف اطلاعات برای مدیریت شیوع تأکید دارد.

در تحولی دیگر، یک نیروی درمانی بریتانیایی که هنگام حضور در جمهوری دموکراتیک کنگو به ابولا مبتلا شده است، برای دریافت مراقبت‌های تخصصی در حال انتقال به بریتانیاست. سخنگوی دولت بریتانیا اعلام کرده است که وضعیت این بیمار پایدار است و انتظار می‌رود تا روز پنجشنبه به این کشور برسد. پس از ورود، بیمار به یکی از مراکز درمان بیماری‌های عفونی با خطر بسیار بالا منتقل خواهد شد.

دولت بریتانیا همچنین اعلام کرده است که خطر ابتلا به ابولا برای عموم مردم این کشور همچنان پایین ارزیابی می‌شود. این ارزیابی در حالی ارائه شده که انتقال نیروی درمانی مبتلا به بریتانیا برای دریافت مراقبت‌های تخصصی در حال انجام است.

نکات کلیدی درباره واکسن‌های جدید ابولا و شیوع بیماری

• سازمان جهانی بهداشت با انجام دو کارآزمایی بالینی برای بررسی واکسن‌های اختصاصی سویه بوندیبوگیو موافقت کرده است.
• میزان مرگ‌ومیر ناشی از این سویه حدود ۵۰ درصد برآورد شده و بیش از ۵۳۰۰ قربانی عمدتاً در جمهوری دموکراتیک کنگو گزارش شده‌اند.
• مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آفریقا تاکنون ۱۰ هزار و ۴۴۴ مورد ابتلا را تأیید کرده است.
• واکسن‌های جدید با همکاری دانشگاه آکسفورد، مؤسسه سرم هند و شرکت مدرنا توسعه یافته‌اند.
• هدایت کارآزمایی‌ها بر عهده مؤسسه ملی تحقیقات زیست‌پزشکی جمهوری دموکراتیک کنگو است و نتایج آن‌ها در اوایل سال ۲۰۲۷ انتظار می‌رود.
• واکسن اروبـو (Ervebo) نیز پیش‌تر برای سویه زئیر تأیید شده و کارآزمایی آن در ماه گذشته آغاز شده است.
• سازمان جهانی بهداشت بر ضرورت درمان زودهنگام، ردیابی تماس‌ها، قرنطینه، دفن ایمن جان‌باختگان و همکاری جوامع محلی تأکید دارد.
• در کنار جمهوری دموکراتیک کنگو، موارد ابتلا در کنیا و نیجریه نیز گزارش شده است.

در مجموع، آغاز ارزیابی بالینی واکسن‌های اختصاصی بوندیبوگیو گامی در مسیر توسعه ابزارهای جدید برای مقابله با این سویه ابولا محسوب می‌شود. با این حال، تا زمان انتشار نتایج مطالعات و مشخص شدن عملکرد واکسن‌ها، سازمان جهانی بهداشت همچنان بر اجرای اقدامات فوری بهداشت عمومی و همکاری بین‌المللی برای کنترل شیوع بیماری تأکید دارد.