چه افرادی بیشتر در معرض بیماریهای کلیوی هستند؟ علائم، تشخیص و راههای پیشگیری
افراد در معرض بیماریهای کلیوی لزوماً در مراحل اولیه نشانه مشخصی از اختلال عملکرد کلیه ندارند. بیماریهای مزمن کلیوی در بسیاری از موارد بهتدریج و بدون علامت پیشرفت میکنند؛ به همین دلیل، شناسایی افراد پرخطر و انجام آزمایشهای دورهای اهمیت زیادی دارد. محسن عالمی، عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان و فلوشیپ سرطانشناسی دستگاه ادراری و تناسلی، با تأکید بر ضرورت مراقبت از سلامت کلیهها، درباره عوامل خطر، علائم احتمالی، روشهای تشخیص و راهکارهای پیشگیری از این بیماریها توضیح داده است.
نقش کلیهها در سلامت بدن و اهمیت مراقبت از آنها
کلیهها از اندامهای حیاتی بدن هستند و عملکرد آنها تنها به دفع مواد زائد محدود نمیشود. به گفته عالمی، این دو عضو مانند پالایشگاهی هوشمند عمل میکنند و با تصفیه خون، مواد زائد را از بدن خارج میکنند. تنظیم حجم مایعات بدن نیز یکی دیگر از وظایف مهم کلیههاست.
کلیهها در حفظ تعادل الکترولیتهای ضروری بدن، از جمله سدیم، پتاسیم، کلسیم و فسفر، نقش اساسی دارند. این تعادل برای عملکرد طبیعی اندامهای مختلف اهمیت دارد و اختلال در آن میتواند سلامت عمومی بدن را تحت تأثیر قرار دهد.
این متخصص همچنین توضیح داد که کلیهها با ترشح برخی هورمونها در تنظیم فشار خون و فرایند خونسازی مشارکت میکنند. بنابراین، حفظ سلامت کلیهها و بررسی دورهای عملکرد آنها اهمیت ویژهای دارد؛ بهخصوص با افزایش سن که توجه به وضعیت این اندامها ضروریتر میشود.
چه افرادی بیشتر در معرض بیماریهای کلیوی هستند؟
برخی افراد به دلیل شرایط جسمی، سابقه خانوادگی یا عادتهای دارویی، بیشتر از دیگران در معرض آسیب کلیوی قرار دارند. عالمی چند گروه را در دسته افراد پرخطر قرار داده و تأکید کرده است که این افراد باید ارزیابی سلامت کلیههای خود را جدی بگیرند.
افرادی که سابقه خانوادگی بیماریهای کلیوی دارند، یکی از گروههای نیازمند مراقبت بیشتر هستند. همچنین مبتلایان به فشار خون بالا و دیابت باید وضعیت عملکرد کلیههای خود را بهصورت منظم بررسی کنند؛ زیرا این بیماریهای زمینهای میتوانند سلامت کلیهها را تحت تأثیر قرار دهند.
افراد دارای اضافهوزن و بیماران مبتلا به بیماریهای قلبی و عروقی نیز در گروههای مستعد آسیب کلیوی قرار میگیرند. مصرف بیش از اندازه داروهای مسکن و ضد درد هم از دیگر عوامل خطر محسوب میشود. به همین دلیل، استفاده مکرر از این داروها بدون توجه به عوارض احتمالی میتواند سلامت کلیهها را به خطر بیندازد.
نکته مهم این است که بیماری کلیوی ممکن است برای مدت طولانی بدون نشانه مشخص باقی بماند. بنابراین، نبود علائم ظاهری به معنای سالم بودن قطعی کلیهها نیست و افراد دارای عوامل خطر نباید بررسیهای پزشکی را به زمان بروز نشانهها موکول کنند.
علائم هشداردهنده بیماریهای کلیوی چیست؟
بیماریهای کلیوی در مراحل ابتدایی ممکن است هیچ علامت مشخصی نداشته باشند. با پیشرفت اختلال در عملکرد کلیهها، برخی نشانههای جسمی میتوانند ظاهر شوند و توجه فرد را به وضعیت سلامت این اندامها جلب کنند.
به گفته عالمی، ورم اطراف چشم یکی از علائم احتمالی مشکلات کلیوی است. تورم مچ پا و سایر اندامها نیز ممکن است در اثر اختلال عملکرد کلیهها بروز کند. برخی افراد احساس میکنند کفشهایشان تنگتر شده است؛ این وضعیت نیز میتواند با تورم اندامها ارتباط داشته باشد.
خستگی، کاهش اشتها و تهوع از دیگر نشانههایی هستند که ممکن است در جریان پیشرفت اختلالات کلیوی مشاهده شوند. با این حال، وجود این علائم بهتنهایی به معنای ابتلا به بیماری کلیوی نیست. عالمی تأکید کرده است که تشخیص علت نشانههای یادشده باید توسط پزشک انجام شود و نمیتوان صرفاً بر اساس علائم ظاهری درباره وجود بیماری قضاوت کرد.
آزمایشهای تشخیص و بررسی عملکرد کلیهها
برای شناسایی اختلالات کلیوی، آزمایشهای در دسترسی وجود دارد که میتوانند وضعیت عملکرد این اندامها را ارزیابی کنند. یکی از این روشها، اندازهگیری میزان کراتینین خون است. این آزمایش به پزشک کمک میکند اطلاعاتی درباره عملکرد کلیهها به دست آورد.
محاسبه میزان فیلتراسیون گلومرولی یا GFR نیز از روشهای مهم ارزیابی عملکرد کلیهها محسوب میشود. این شاخص برای بررسی توانایی کلیهها در تصفیه خون مورد استفاده قرار میگیرد و در کنار سایر آزمایشها میتواند به شناسایی اختلالات کمک کند.
بررسی میزان دفع آلبومین و پروتئین در ادرار نیز اهمیت دارد. وجود مقادیر غیرطبیعی این مواد در ادرار میتواند نشانهای از آسیب کلیوی باشد. به گفته عالمی، این آزمایشها در دسترس هستند و پزشک میتواند با درخواست آنها بسیاری از اختلالات عملکرد کلیه را در مراحل اولیه شناسایی کند.
تشخیص زودهنگام اهمیت زیادی دارد؛ زیرا بیماریهای مزمن کلیوی ممکن است پیش از بروز علائم آشکار پیشرفت کنند. انجام بررسیهای دورهای، بهویژه برای افراد دارای سابقه خانوادگی یا بیماریهای زمینهای، امکان شناسایی زودتر مشکلات را فراهم میکند.
راهکارهای پیشگیری از بیماریهای کلیوی
اگرچه برخی مشکلات کلیوی ریشه ژنتیکی و خانوادگی دارند، رعایت اصول مشخصی در سبک زندگی میتواند به حفظ سلامت کلیهها و کاهش خطر ابتلا به بیماریهای مزمن کمک کند. عالمی در این زمینه بر اصلاح الگوی تغذیه، کنترل بیماریهای زمینهای و پرهیز از مصرف خودسرانه داروها تأکید کرده است.
کاهش مصرف نمک: یکی از مهمترین توصیههای تغذیهای برای مراقبت از کلیهها، محدود کردن نمک مصرفی است. به گفته عالمی، میزان مصرف روزانه نمک نباید از پنج گرم، معادل حدود یک قاشق چایخوری سرصاف، بیشتر باشد.
توجه به نمک پنهان در مواد غذایی نیز ضروری است. نانهای شور، پنیر، دوغ، کشک، رب گوجهفرنگی، خیارشور، غذاهای نمکسود و فستفودها ممکن است مقادیر قابلتوجهی نمک وارد بدن کنند. بنابراین، کنترل مصرف نمک تنها به نمکی که هنگام پخت یا صرف غذا اضافه میشود محدود نیست و باید ترکیبات غذایی مصرفی نیز در نظر گرفته شوند.
کنترل قند و فشار خون: کنترل منظم قند خون و فشار خون از اقدامات مهم برای پیشگیری از آسیبهای کلیوی است. افرادی که به دیابت یا فشار خون بالا مبتلا هستند، باید مدیریت این بیماریها را جدی بگیرند و بررسیهای پزشکی خود را بهطور منظم انجام دهند.
تغذیه سالم و حفظ وزن مناسب: رعایت الگوی تغذیه سالم و جلوگیری از اضافهوزن، از دیگر توصیههای مطرحشده برای مراقبت از کلیههاست. حفظ وزن مناسب میتواند در کاهش عوامل خطر مرتبط با اختلالات کلیوی مؤثر باشد.
فعالیت بدنی منظم: انجام فعالیتهای جسمی مانند پیادهروی و ورزش منظم نیز در حفظ سلامت کلیهها اهمیت دارد. قرار دادن فعالیت بدنی در برنامه روزانه، در کنار تغذیه مناسب و کنترل بیماریهای زمینهای، بخشی از اقدامات پیشگیرانه محسوب میشود.
پرهیز از مصرف خودسرانه مسکنها: عالمی درباره خطر برخی داروهای مسکن و ضدالتهاب هشدار داده است. به گفته او، داروهایی مانند ایندومتاسین و سایر داروهای این گروه میتوانند به کلیهها آسیب برسانند. ازاینرو، مصرف این داروها باید با نظر پزشک انجام شود و استفاده خودسرانه یا بیش از اندازه از داروهای ضد درد توصیه نمیشود.
نکات کلیدی درباره پیشگیری از بیماریهای کلیوی
بیماریهای مزمن کلیوی ممکن است در مراحل اولیه بدون علامت باشند؛ بنابراین، شناسایی افراد پرخطر و انجام آزمایشهای دورهای اهمیت دارد. سابقه خانوادگی بیماری کلیوی، دیابت، فشار خون بالا، اضافهوزن، بیماریهای قلبی و عروقی و مصرف بیش از اندازه مسکنها از عوامل افزایشدهنده خطر هستند.
ورم اطراف چشم، تورم مچ پا و اندامها، تنگ شدن کفش، خستگی، بیاشتهایی و تهوع از نشانههای احتمالی اختلال عملکرد کلیهها هستند، اما تشخیص علت آنها به بررسی پزشک نیاز دارد.
آزمایش کراتینین خون، محاسبه GFR و بررسی دفع آلبومین و پروتئین در ادرار از روشهای ارزیابی سلامت کلیهها هستند. محدود کردن نمک روزانه به حداکثر پنج گرم، کنترل قند و فشار خون، تغذیه سالم، حفظ وزن مناسب، فعالیت بدنی منظم و مصرف داروها با نظر پزشک، از مهمترین توصیههای مطرحشده برای کاهش خطر آسیب کلیوی به شمار میروند.
توجه به سلامت کلیهها نباید به زمان بروز علائم موکول شود. افرادی که در گروههای پرخطر قرار دارند، میتوانند با مراجعه به پزشک و انجام آزمایشهای لازم، وضعیت عملکرد کلیههای خود را بررسی کنند و در صورت وجود اختلال، برای پیگیری بهموقع اقدام کنند.
این مطلب با حفظ دادهها و انتسابهای منبع، توسط تحریریه هیثا بازنویسی و ویرایش شده است.
