شناسایی سالانه بیش از ۱۵۶ هزار بیمار سرطانی در کشور؛ ضرورت تشخیص زودهنگام و تکمیل شبکه ملی داده‌های سرطان
آمار سرطان در ایران نشان می‌دهد که سالانه ۱۵۶ هزار و ۴۶۷ مورد جدید ابتلا به این بیماری در زنان و مردان شناسایی می‌شود. هم‌زمان، تأخیر در تشخیص برخی سرطان‌ها، افزایش هزینه‌های درمان و ضرورت یکپارچه‌سازی اطلاعات بیماران، از جمله چالش‌هایی است که نظام سلامت کشور با آن مواجه است. دبیر کمیته ملی پیشگیری و کنترل سرطان با تشریح وضعیت بیماری و بار مالی ناشی از آن، بر تقویت زیست‌بوم ملی داده‌های سرطان و کاهش زمان تشخیص، به‌ویژه در سرطان پستان، تأکید کرده است.
به گزارش فانا، دکتر علی مطلق روز سه‌شنبه در وبینار «نقد و بررسی مبتنی بر شواهد مداخلات پیشگیری، تشخیص و درمان سرطان در ایران و جهان» درباره وضعیت این بیماری در کشور توضیح داد. به گفته او، بر اساس برآوردهای ثبت سرطان، سالانه حدود ۱۵۶ هزار و ۴۶۷ مورد جدید ابتلا به سرطان در هر دو جنس زن و مرد شناسایی می‌شود.
مطلق با اشاره به وضعیت بیماران افزود که در حال حاضر، حدود ۳۸۹ هزار و ۴۶۶ بیمار مبتلا به سرطان تا پنج سال پس از تشخیص زنده می‌مانند. همچنین آمارها نشان می‌دهد که به‌طور میانگین، از هر ۱۰ بیمار مبتلا به سرطان، یک نفر پیش از رسیدن به سن ۷۵ سالگی جان خود را از دست می‌دهد.
آمار سرطان در ایران و شایع‌ترین انواع بیماری
دبیر کمیته ملی پیشگیری و کنترل سرطان درباره انواع شایع این بیماری در کشور گفت که پنج سرطان پربسامد در مجموع زنان و مردان شامل سرطان پستان، کولورکتال یا روده بزرگ، معده، پروستات و ریه است. به گفته او، فراوانی این سرطان‌ها ضرورت اجرای مداخلات متمرکز و نظام‌مند در زمینه غربالگری و تشخیص را برجسته می‌کند.
شناسایی الگوی ابتلا و تمرکز بر مراحل مختلف مراقبت، از پیشگیری تا تشخیص و درمان، از محورهای مطرح‌شده در این زمینه است. آمارهای ارائه‌شده در این وبینار همچنین نشان می‌دهد که سرطان پستان، از نظر فراوانی در میان زنان کشور، جایگاه ویژه‌ای دارد و مشکلات مربوط به سن ابتلا و زمان تشخیص، توجه بیشتری می‌طلبد.
سرطان پستان؛ سن پایین‌تر ابتلا و تأخیر در تشخیص
مطلق با اشاره به اینکه سرطان پستان شایع‌ترین سرطان زنان در کشور است، اعلام کرد که سالانه ۲۱ هزار و ۳۰۴ مورد جدید ابتلا به این بیماری ثبت می‌شود. به گفته او، دو ویژگی مهم و نگران‌کننده سرطان پستان در ایران، بروز بیماری در سنین پایین‌تر و تأخیر در تشخیص آن است.
بر اساس آمار ارائه‌شده، میانگین سنی ابتلا به سرطان پستان در کشور ۴۶.۸ سال ثبت شده است. همچنین ۴۵.۸ درصد از بیماران مبتلا به این سرطان، زمانی شناسایی می‌شوند که بیماری در مراحل پیشرفته، یعنی مرحله سه یا چهار، قرار دارد.
یکی دیگر از چالش‌های مطرح‌شده، مدت انتظار بیماران برای قطعی شدن تشخیص است. مطلق گفت ۳۴ درصد از مبتلایان به سرطان پستان بیش از سه ماه برای نهایی شدن تشخیص منتظر می‌مانند. او این بازه زمانی را نیازمند اصلاح و مداخله جدی دانست و تأکید کرد که مدت انتظار باید دست‌کم به کمتر از دو ماه کاهش یابد تا شانس درمان موفق افزایش پیدا کند.
این اظهارات بر اهمیت کاهش فاصله زمانی میان مراجعه، بررسی‌های تشخیصی و تعیین قطعی بیماری تأکید دارد. در چارچوب موضوعات مطرح‌شده در وبینار، تشخیص زودهنگام یکی از محورهای مهم بهبود مراقبت از بیماران و مدیریت هزینه‌های مرتبط با سرطان به شمار می‌رود.
ضرورت تقویت زیست‌بوم ملی داده‌های سرطان
دبیر کمیته ملی پیشگیری و کنترل سرطان در بخش دیگری از سخنان خود، برخورداری از اطلاعات دقیق، یکپارچه و به‌روز را پیش‌شرط سیاست‌گذاری کارآمد در این حوزه دانست. مطلق تأکید کرد که زیست‌بوم ملی داده‌های سرطان در ایران باید بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد و تقویت شود.
به گفته او، دسترسی به داده‌های واقعی و استاندارد، پایه برنامه‌ریزی مؤثر برای پیشگیری، غربالگری و ارائه خدمات درمانی هدفمند است. یکپارچگی اطلاعات می‌تواند زمینه لازم برای هماهنگی بهتر خدمات و ارزیابی مسیر مراقبت از بیماران را فراهم کند؛ موضوعی که در طراحی شبکه ملی مراقبت سرطان نیز مورد توجه قرار گرفته است.
در همین چارچوب، استانداردسازی تبادل داده میان وزارت بهداشت و سازمان‌های بیمه‌گر، از جمله زیرساخت‌هایی است که برای پرونده الکترونیک سلامت تعریف شده است. همچنین ثبت اطلاعات بیماران در پرونده الکترونیک سرطان، یکی از الزامات مطرح‌شده برای استفاده از پوشش‌های بیمه پایه و حمایتی است.
بار مالی درمان سرطان و افزایش هزینه‌های سلامت
مطلق با ارائه گزارشی از هزینه‌های مرتبط با سرطان، به حجم اسناد ثبت‌شده در سامانه‌های بیمه‌ای و درمانی اشاره کرد. به گفته او، در یک بازه زمانی ۲۷ ماهه، از اردیبهشت ۱۴۰۳ تا خرداد ۱۴۰۵، بیش از ۲۸ میلیون و ۵۶۶ هزار سند هزینه‌ای مربوط به بیماری سرطان در این سامانه‌ها ثبت شده است.
مجموع مبالغ منعکس‌شده در این اسناد، بار مالی بالغ بر ۱۹۳ هزار و ۷۰۰ میلیارد ریال را نشان می‌دهد. تحلیل این ارقام همچنین از رشد ۵۳ درصدی هزینه‌های مرتبط با سرطان در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال ۱۴۰۳ حکایت دارد.
بر اساس توضیحات دبیر کمیته ملی پیشگیری و کنترل سرطان، این روند ضرورت مدیریت هزینه‌ها را برجسته می‌کند. او تشخیص زودهنگام و مداخلات پیشگیرانه مقرون‌به‌صرفه را از محورهای مهم برای مدیریت بار مالی این بیماری دانست.
با توجه به گستردگی خدمات موردنیاز بیماران، هماهنگی میان بخش‌های مختلف نظام سلامت و استفاده از اطلاعات استاندارد، از موضوعاتی است که در برنامه‌ریزی برای ارائه خدمات هدفمند و مدیریت هزینه‌ها مطرح شده است.
شبکه ملی مراقبت سرطان؛ ۱۸ مداخله در سه محور
مطلق گفت شبکه ملی مراقبت سرطان با هدف یکپارچه‌سازی خدمات و افزایش پاسخگویی در نظام سلامت طراحی شده و ۱۸ مداخله اصلی را در سه محور بهبود کیفیت، تسهیل دسترسی و حمایت مالی در بر می‌گیرد.
او مسیر جامع مراقبت از بیماران سرطانی را شامل پنج مرحله کلیدی دانست. این مسیر با پیشگیری و تشخیص زودهنگام آغاز می‌شود، سپس به تشخیص قطعی و درمان‌های تخصصی می‌رسد و در نهایت، مراقبت‌های حمایتی و تسکینی و پایش مستمر داده‌ها را شامل می‌شود.
به گفته مطلق، در راستای اجرای این برنامه و بر اساس مصوبه یکصد و دهمین جلسه شورای عالی بیمه سلامت، اقداماتی از جمله تدوین و ابلاغ سند شبکه، پیوست‌های عضویت، نظام ارجاع و راهنماهای بالینی و آموزشی عملیاتی شده است.
او تأکید کرد که بهره‌مندی بیماران از پوشش‌های بیمه پایه و حمایتی، به ورود به بستر شبکه ملی مراقبت سرطان و ثبت اطلاعات در پرونده الکترونیک سرطان مشروط است. از دیگر زیرساخت‌های تعریف‌شده در پرونده الکترونیک سلامت می‌توان به استانداردسازی تبادل داده‌ها میان وزارت بهداشت و سازمان‌های بیمه‌گر، تدوین دستورالعمل‌های مشوق عضویت بر مبنای «پرداخت مبتنی بر ارزش» و ایجاد «چرخه بسته دارویی» در مراکز عضو اشاره کرد.
مطلق تصریح کرد که هدف شبکه ملی مراقبت سرطان، ایجاد ساختارها و مجموعه‌های جدید نیست؛ بلکه این شبکه می‌خواهد خدمات موجود را از طریق قواعد مشترک به یکدیگر متصل کند و مسیری شفاف، قابل رهگیری و پاسخگو به وجود آورد.
در محور نخست این شبکه، یعنی بهبود کیفیت مراقبت، استقرار پرونده الکترونیک یکپارچه، نظام ارجاع و انتقال مسئولیت، تدوین راهنماها و مسیرهای بالینی، تشکیل تیم‌های چندتخصصی، ایجاد چرخه بسته درمان و راه‌اندازی نظام سیستماتیک مدیریت ظرفیت، پذیرش و کیفیت ویزیت پیش‌بینی شده است.
محور دوم به بهبود دسترسی اختصاص دارد. در این بخش، پیشگیری، غربالگری و تشخیص زودهنگام، ارائه خدمات توسط پزشک عمومی و پزشک خانواده، ویزیت مجازی و مشاوره از راه دور، برنامه‌ریزی منطقه‌ای ظرفیت‌ها و هدایت بیمار در مسیر دریافت خدمات مورد توجه قرار گرفته‌اند. استفاده از ظرفیت سازمان‌های مردم‌نهاد و خیریه‌ها و توسعه مراقبت‌های حمایتی، تسکینی و بازتوانی برای بهبودیافتگان نیز از دیگر برنامه‌های این محور است.
محور سوم، حمایت‌های مالی و بیمه‌ای را در بر می‌گیرد. تعریف دقیق بسته خدمات راهبردی، انعقاد قراردادهای مبتنی بر عملکرد، اصلاح روش‌های پرداخت و اجرای بسته حمایتی و حفاظتی مالی از بیمار، از ارکان پیش‌بینی‌شده برای پایداری مالی شبکه به شمار می‌روند.
کیفیت زندگی بیماران پس از درمان و مراقبت از بهبودیافتگان
در ادامه این وبینار، دکتر شهپر حقیقت، استاد اپیدمیولوژی مرکز تحقیقات سرطان پستان، بر ضرورت توجه به کیفیت زندگی بیماران پس از پایان درمان تأکید کرد. او گفت مراقبت از مبتلایان به سرطان نباید صرفاً به فرایند درمان محدود شود؛ بلکه ابعاد جسمی، روانی و اجتماعی زندگی بیمار و خانواده او نیز به رویکردهای جامع و علمی نیاز دارد.
حقیقت با اشاره به مشکلات بیماران پس از پایان مراحل درمان، تأکید کرد که تمرکز نظام سلامت باید از کنترل بیماری فراتر برود و بازگشت بیمار به زندگی باکیفیت را نیز در بر بگیرد.
او خستگی پس از درمان را یکی از شکایت‌های شایع بیماران دانست و بر ضرورت شناسایی دقیق علت آن و استفاده از درمان‌های دارویی مؤثر برای مدیریت این مشکل تأکید کرد. همچنین به گفته او، عوارض جانبی ناشی از مصرف داروهای ضدسرطان، از جمله خشکی پوست، باید با درمان‌های به‌موقع و تخصصی کنترل شوند.
حقیقت درد را مهم‌ترین معضل بیماران معرفی کرد و گفت کنترل درد باید در اولویت متخصصان قرار گیرد. او استفاده از پروتکل‌ها و داروهای به‌روز دنیا برای تسکین درد را ضروری دانست. توجه به مشکلات شناختی بیماران که ممکن است بر اثر بیماری یا درمان ایجاد شوند نیز از دیگر نیازهای مراقبتی مورد اشاره او بود.
این استاد اپیدمیولوژی با تأکید بر نقش سبک زندگی در دوران پس از سرطان، ورزش و تغذیه را دو رکن اصلی سلامت بهبودیافتگان برشمرد. به گفته او، ایجاد مراکز ویژه فعالیت‌های ورزشی برای بیماران سرطانی و ارائه مشاوره‌های تغذیه‌ای بر پایه روش‌های علمی می‌تواند در بازتوانی جسمانی و پیشگیری از عود بیماری نقش مهمی داشته باشد.
او همچنین یادآور شد که سرطان تنها بیمار را درگیر نمی‌کند و خانواده‌ها نیز با فشار روانی زیادی روبه‌رو می‌شوند. به‌ویژه در زمینه مدیریت درد بیمار، ممکن است تنش‌های عمیقی برای اعضای خانواده ایجاد شود؛ ازاین‌رو، مداخلات روان‌شناختی باید علاوه بر بیمار، همراهان او را نیز پوشش دهند.
حقیقت در پایان به موضوع حفظ باروری اشاره کرد و آن را یکی از مباحث مهم و مورد تأکید مجامع علمی جهان دانست. او خاطرنشان کرد که برنامه‌ریزی علمی و دقیق برای حفظ توان باروری بیماران پیش از آغاز درمان‌های تهاجمی، از حقوق و نیازهایی است که باید در نظام مراقبتی کشور نهادینه شود.
نکات کلیدی
- سالانه ۱۵۶ هزار و ۴۶۷ مورد جدید ابتلا به سرطان در زنان و مردان کشور شناسایی می‌شود.
- سرطان‌های پستان، کولورکتال، معده، پروستات و ریه، پنج سرطان شایع در مجموع دو جنس هستند.
- سالانه ۲۱ هزار و ۳۰۴ مورد جدید سرطان پستان ثبت می‌شود و میانگین سنی ابتلا ۴۶.۸ سال است.
- ۴۵.۸ درصد بیماران سرطان پستان در مراحل سه و چهار تشخیص داده می‌شوند و ۳۴ درصد بیش از سه ماه برای قطعی شدن تشخیص انتظار می‌کشند.
- در بازه اردیبهشت ۱۴۰۳ تا خرداد ۱۴۰۵، بیش از ۲۸ میلیون و ۵۶۶ هزار سند هزینه‌ای سرطان با بار مالی بالغ بر ۱۹۳ هزار و ۷۰۰ میلیارد ریال ثبت شده است.
- شبکه ملی مراقبت سرطان شامل ۱۸ مداخله در سه محور کیفیت مراقبت، دسترسی به خدمات و حمایت مالی و بیمه‌ای است.
- مراقبت از بهبودیافتگان باید کنترل عوارض جسمی، مدیریت درد، سلامت روان بیمار و خانواده، ورزش، تغذیه و حفظ باروری را نیز در بر بگیرد.
منبع: فانا | پایگاه خبری تحلیلی دارو و سلامت
این مطلب با حفظ داده‌ها و انتساب‌های منبع، توسط تحریریه هیثا بازنویسی و ویرایش شده است.